حسینیه اعظم زنجان را بیشتر بشناسید

راهنمای جامع استان زنجان

به گزارش راهنمای جامع استان زنجان به نقل از ایسنا،

از روز هشتم محرم در زنجان با عنوان یوم‌العباس (ع) یاد می‌شود، روزی که زنجانی‌ها هر سال به انتظار می‌نشینند تا در اجتماع عظیم عزاداران حسینی حضور یابند تا در هجوم سیاهی زمانه در آغوش جوانمردی پناه بگیرند که دیگر دست و علم و مشک ندارد اما کسی را از آستانش ناامید بر نمی‌گرداند.

دسته عزاداری حسینه اعظم زنجان سال‌ها است که در هشتم ماه محرم‌الحرام به یاد علمدار کربلا، حضرت ابوالفضل عباس (ع) به سمت امامزاده سید ابراهیم (ع) حرکت کرده و شیعیان از سراسر کشور و جهان با تقدیم نذورات نقدی و غیرنقدی و ذبح قربانی، ارادت خود را به ائمه‌اطهار (ع) و اهل‌بیت ایشان ابراز می‌دارند.

تاریخچه حسینیه اعظم زنجان

برای بیان تاریخچه این مکان متبرک و معنوی از پنج سند مکتوب و نقل و قول معمرین و ریش‌سفیدان بهره می‌بریم؛ البته قبل از پرداختن به جزئیات تاریخچه این مسجد، اشاره‌ای موجز در بیان لفظ «حسینیه» در منابع به دست آمده تاکنون می‌اندازیم.

با ظهور سلسله صفویه در سال ۹۰۷ هجری قمری به قیادت شاه اسماعیل صفوی، مذهب رسمی ایران «تشیع اثنی عشری» اعلام شد. یکی از دستاوردهای مهم ظهور این سلسله در ایران، تداوم و گسترش عزاداری و تعزیه‌خوانی بود. همچنین به دلیل اینکه زیارت عتبات عالیات به خصوص کربلا مورد توجه شیعیان جهان اسلام بود، در مسیر راه‌های مختلف شهری و روستایی قلعه‌هایی برای عزاداری زوار کربلا احداث کردند که «حسینیه» نامیده شد. تاکنون اولین نمونه‌های لفظ و واژه «حسینیه» در متون تاریخی دوره شاه عباس صفوی از جمله «عالم آرای عباسی» ثبت شده است.

یکی از شهرهای مورد توجه در این دوره «زنجان» بود که علی‌رغم ویرانی ناشی از دوره تیموریان و ادامه این روند، رشد و بالندگی دوباره خود را از دوره صفویه آغاز کرد. در همین زمان بود که حسینیه‌ای نیز در این شهر احداث شد. در متون تاریخی و جغرافیایی موجود فعلاً به‌ جز یک منبع، هیچ منبع دیگری، ذکری از «حسینیه زنجان» نیاورده و امید است در آینده منابع دیگری در این زمینه پیدا شود.

‌این منبع موجود کتابی است به نام «تاریخ دارالعرفان خمسه» تألیف «رستم‌الحکما» که با مقدمه و تصحیح آقای حسن حسینعلی در سال ۱۳۸۷ شمسی توسط انتشارات پینار زنجان به چاپ رسیده است. این کتاب در دوره فتحعلی شاه قاجار و به فرمان فرزندش عبدالله میرزا که در آن دوران حاکم زنجان بود و با روایت دو نفر به نام‌های «میر اشرف بیگ‌زنجانی» و «میر افضل بیگ‌زنجانی» گویا در سال ۱۲۴۸ هجری قمری تألیف شده است. موضوع کتاب، شرح حال حاکمان زنجان از زمان مرگ نادرشاه افشار تا روی کار آمدن فتحعلی شاه قاجار است. با مطالعه این کتاب مشخص می‌شود که حسینیه اعظم زنجان در دوره نادرشاه افشار و شاید هم سال‌های قبل وجود داشته است.

‌بار دوم وقتی است که «ذوالفقار خان افشار» حاکم زنجان به اسارت سپاهیان کریم خان زند در آمد. در آن زمان نیز گروهی از بازمانده افراد فوق‌الذکر یکی از نوادگان نادر شاه به نام «سندباد میرزا» را که گویا نوجوانی بود به حکومت زنجان برداشتند. ‌مدتی نگذشت که «ذوالفقارخان» مورد بخشش «کریم‌خان زند» قرار گرفت و آزاد شد. ذوالفقار خان وارد زنجان و در «حسینیه» ساکن شد. گویا حسینیه در دوره زندیه مشرف به یک دروازه شرقی بود و ‌بار دیگر نیز وقتی است که نام سه محله معروف زنجان در اوایل دوره قاجاریه ذکر می‌شود که به همت ‌(عبدالله‌خان اوصالی)‌ تعمیر و بازسازی می‌شود.

‌دومین سند مربوط به تاریخچه حسینیه اعظم، عَلَمی است که در حسینیه موجود است و به نام «عَلَم اصلی» معروف و اندازه آن از سایر عَلَم‌ها کوچک‌تر بوده و تاریخ ۱۲۲۱ بر روی آن حک شده است. ‌سومین سند مکتوب نیز سنگ نوشته‌ای است که در حال حاضر در راهرو مسجد به دیوار نصب و تاریخ ۱۲۶۱ هجری قمری در ذیل اشعار آن مکتوب شده است.

همان‌طور که تاریخ سنگ نوشته نشان می‌دهد اهالی محل، این مسجد را در سال ۱۲۶۱ هجری قمری به پایان رسانده‌اند. البته به گفته معمرین و اهالی محل این تاریخ مربوط به زمان تعمیر و بازسازی مسجد است.

چهارمین سند مکتوب که با مهر «حاج میرزا لطف‌الله شیخ‌الاسلام» و «آخوند ملاکاظم» ممهور شده، صفرالمظفر ۱۲۹۵ هجری قمری را نشان می‌دهد که در زیر وقف‌نامه دو فرد خیر و نیکوکار به نام‌های «حاج میرزا محمد تقی» و «حاج میرزا بابایی» تاجر که دو باب دکان را وقف صحیح شرعی کرده‌اند، آمده است.

‌در این وقف‌نامه قید شده با اطلاع عالی‌جناب «آخوند ملاعلی اصغر روضه خوان» در راه جناب ابی‌عبدالله الحسین (ع) در تکیه حسینیه خرج و احسان کند.

حسینیه اعظم زنجان را بیشتر بشناسید

‌پنجمین سند مکتوب که با مهر «آقا سید عبدالرحیم مجتهد» و «آقا سید علی» و «آقا شیخ ابراهیم» ممهور شده، مربوط به شخصی به نام «حاج محمد هاشم شریف العلماء» به تاریخ شوال ۱۳۲۲ هجری قمری است.‌ این سند وقف شش‌دانگ یک شعیر و دو ثلث شعیر قریه دهجلال از قراء سجاسرود به مساجد و مدارس خمسه زنجان در سال ۱۳۲۲ هجری قمری است که نام مسجد و مدرسه حسینیه نیز در بین آن‌ها مشاهده می‌شود.

‌نکته قابل توجه در این وقف‌نامه این است که حسینیه در این سال، هم مدرسه بوده و هم مسجد، زیرا واقف در توضیحاتی که در وقف‌نامه داده، آورده است که متولی، منافع قریه مذکور را در وهله اول به تعمیرات مدارس و مساجد خمسه زنجان و تأمین آب آن‌ها به مصرف برساند و ۹ عشر دیگر را به حضرات طلاب محصلان ساکن در حجرات هر مدرسه بپردازد، آن هم از قرار هر حجره سه نفر طلبه.

‌علاوه بر اسناد و مدارک مکتوب فوق‌الذکر، گفته‌های شفاهی معمرین، ریش‌سفیدان و هیئت امنای مسجد حسینیه اعظم بر اساس دیده‌ها و شنیده‌های خود از اجداد و نیاکان‌شان حکایت از تاریخی دور برای این مسجد دارد.

‌این گفته‌ها حاکی از آن است که در دوره پهلوی اول با هجوم و تهدید سردمداران رژیم پهلوی، حسینیه و برنامه‌های آن مدتی تعطیل و برخی از اشیاء و آثاری که قدمت تاریخی داشته‌اند از مسجد ناپدید می‌شود. بعد از تبعید رضاخان، فعالیت‌های حسینیه دوباره به حالت عادی برمی‌گردد و به‌ دنبال تعمیر و نگه‌داری آن توسط اهالی محل و پیشکسوتان، حسینیه با عنوان «مسجد حسینیه شهرستان زنجان» مجدداً شروع به فعالیت می‌کند و به تدریج گسترش می‌یابد.

حسینیه زنجان‌؛ نگین انگشتری عزاداری زنجانی‌ها

حسینیه اعظم زنجان در قسمت جنوبی این شهر قرار دارد. این حسینیه مساحتی حدود ۱۲ هزار مترمربع دارد. دارای فضاهای مختلف مذهبی، فرهنگی، درمانی و خدماتی است. حدود یک قرن پیش دو فردی با نام‌های حاج میرزا بابایی و حاج میرزا محمد نقی این مسجد را وقف کرده‌اند. مردم شهر زنجان مراسم عزاداری برای امام حسین (ع) را به شکلی منحصر به فرد برگزار می‌کنند. به همین دلیل است که زنجان تبدیل به یکی از شهرهای مذهبی ایران شده است.

هر سال افراد زیادی از سراسر جهان، تنها برای بازدید از این مراسم مذهبی، خود را به زنجان می‌رسانند اما موزه‌ تعزیه حسینیه اعظم مکانی مناسب برای افرادی است که موفق به حضور در این مراسم‌ نشده‌اند. این موزه می‌تواند بخش مهمی از این آیین مذهبی را به گردشگران نشان دهد.

قدمت رسم قربانی کردن در مراسم عزاداری عاشورایی در حسینیه اعظم زنجان به سال ۱۳۲۸ باز می‌گردد. تعداد قربانی‌ها در آن تاریخ حدوداً چهار رأس گوسفند بود اما با گذشت زمان هر ساله به تعداد قربانی‌های مسیر دسته‌ عزاداری اضافه شد. این زیاد شدن تعداد قربانی‌ها تا جایی ادامه پیدا کرد که تعداد اعلام شده در سال ۱۳۸۳ چیزی حدود ۶۴۰۰ رأس گوسفند بود. به همین دلیل است که بعد از قربانگاه منا که در مکه قرار دارد، حسینیه اعظم زنجان دومین قربانگاه بزرگ جهان اسلام است.

حسینیه اعظم زنجان را بیشتر بشناسید

فضاهای مختلف حسینیه اعظم زنجان

فضاهای فرهنگی، مذهبی و خدماتی زیادی در این حسینیه وجود دارد که یکی از آن‌ها مؤسسه کشت و صنعت مصباح است. یکی از اهداف این مؤسسه نیز کمک در بخش تولید است. همچنین ایجاد شغل برای افراد جویای کار نیز از دیگر اهداف مهم آن به شمار می‌رود. این مؤسسه که در اداره ثبت شرکت‌ها به ثبت رسیده، قصد ایجاد برنامه‌های فرهنگی و مذهبی برای مردم را دارد.

دارالشفای سیدالشهدا از دیگر فضاهای موجود در حسینیه است که خدمات پزشکی در زمینه‌های پزشک عمومی، دندان‌پزشکی و … را به مردم ارائه می‌دهد. این مجموعه پزشکی تحت نظر حسینیه اعظم مشغول به کار است. همه پزشکان متخصص و ماهر این مجموعه تمام خدمات خود را در ۱۵ روز اول ماه محرم به شکل رایگان انجام می‌دهند.

صندوق قرض‌الحسنه سیدالشهدا نیز از دیگر مکان‌های موجود در این حسینیه است، هدف اصلی صندوق قرض‌الحسنه سیدالشهدا (ع) ترویج سنت نیکوکاری است. همچنین با اعطای وام به مردم می‌تواند بخشی از نیازهای اولیه مردم را رفع کند. این مجموعه نیز همه زیر نظر این حسینیه فعالیت می‌کند.

یوم‌العباس زنجانی‌ها و دسته حسینیه اعظم زنجان

در شهر زنجان به روز هشتم محرم یوم‌العباس می‌گویند. دسته عزاداری بزرگی در این روز در حسینیه اعظم زنجان برگزار می‌شود. این دسته‌ عزاداری از خیابان فردوسی که حسینیه در آن قرار دارد تا امامزاده سید ابراهیم (ع) حرکت می‌کند. مراسم روز یوم‌العباس که در حسینیه اعظم برگزار می‌شود، یکی از جاذبه‌های گردشگری این شهر است.

مردم سراسر شهر زنجان و حتی سایر شهرها و نیز مقامات کشوری خود را برای شرکت در این مراسم به حسینیه می‌رسانند. طی مسیر حرکت دسته عزاداری، مردم مقدار زیادی نذورات و احشام ذبح شده و زنده را به این دسته تقدیم می‌کنند. آمار و ارقام نشان می‌دهد که سالانه چیزی حدود پانصد هزار نفر در این مراسم عاشورایی در این حسینیه شرکت می‌کنند.

این مراسم عاشورایی عظیم و باشکوه هر سال قبل از ظهر شروع می‌شود. همچنین پایان این مراسم با پایان اذان مغرب و برگزاری نماز برابر است. این مراسم مذهبی آداب و رسوم مخصوص خود را دارد، لذا لازم به ذکر است که نزدیک غروب آفتاب، تقدیم قربانی توسط مردم به هیئت عزاداران اتفاق می‌افتد.

انتهای پیام

منبع : ایسنا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا